25 januari 2021

 

Staatsexamens Nt2 doen met een visuele beperking

 

Het woord beperking duidt op een begrenzing, er is een belemmering waardoor iemand niet goed kan functioneren. Elni Vaassen-Schwengle en Monica Kostverloren zijn beiden lid van de landelijke expertisegroep Anderstaligen van Koninklijke Visio, expertisecentrum voor slechtziende en blinde mensen. Zij zien in het woord beperking vooral mogelijkheden voor omdenken. Tipan Nadunayakam sluit zich hier volledig bij aan en vertelt hoe hij, ondanks zijn visuele beperking, vastberaden was het Diploma Staatsexamens Nt2 te behalen.

 
Elni Vaassen-Schwengle en Monica Kostverloren

Elni en Monica werken bij Visio Het Loo Erf (VHLE) in Apeldoorn. VHLE biedt intensieve revalidatie aan mensen met een visuele beperking met als doel hun participatie en welzijn te bevorderen. Ook anderstaligen kunnen bij VHLE terecht. ‘We hebben ongeveer 20 anderstaligen per jaar die bij ons een revalidatietraject volgen. Voor hen betekent een revalidatietraject het leren omgaan met je visuele beperking én het volgen van Nederlandse taaltraining.’ Elni is OTC-trainer, Ondersteunende Technologie Communicatie, en is expert in communicatiemiddelen voor visueel beperkten. Monica is Nt2-docent en verzorgt lessen Nederlands en staatsexamenvoorbereiding. VHLE is aangewezen als examenlocatie waar de Staatsexamens Nt2 Lezen en Schrijven worden afgenomen voor mensen met een visuele beperking. ‘Wij hebben hier alle hulpmiddelen bij de hand die een examenkandidaat nodig heeft om de examens te kunnen maken. Kandidaten krijgen extra tijd en er is altijd een examenleider van DUO aanwezig die bijdraagt aan een betrouwbare examenafname,’ vertelt Elni.

Verschillende manieren van lezen

Er zijn tal van hulpmiddelen,’ aldus Elni. ‘Denk aan het vergroten van je scherm of lezen met een loep. Er is software beschikbaar waarmee je de kleuren kunt ombuigen, bijvoorbeeld zwarte letters op een witte achtergrond of juist andersom. Meer of minder licht of het contrast tussen kleuren aanpassen. Daarnaast bestaat er diverse spraaksoftware en er is natuurlijk het brailleschrift.’ Monica: ‘Braille is internationaal. Ik kan in principe Turks lezen, technisch. Maar omdat ik de taal niet ken, kom ik niet verder dan dat. Lang niet iedere persoon met een visuele beperking is overigens braillevaardig, dat moet je leren. We kijken dan ook heel goed naar iemands manier van lezen. Dat is leidend voor het hulpmiddel dat iemand vervolgens gebruikt.’

Lezen via spraak

Tipan Nadunayakam

Tipan, afkomstig uit Sri Lanka en inmiddels alweer 12 jaar in Nederland, was een van die anderstalige cliënten die een revalidatietraject bij VHLE volgde. Hij heeft zeer beperkt zicht, slechts 1%, wat inhoudt dat hij licht en donker kan onderscheiden. Revalidatie betekende voor hem vijf dagen per week vanaf 8.30 uur volop bezig zijn met het verbeteren van zijn vaardigheden en het leren van de taal. Op het rooster stonden onder meer computerles, ergotherapie, koken en leren lopen met een stok en een geleidehond. Daarnaast waren er brailletraining en taaltraining. ‘Ik wilde per se maximale taalles, zo’n 8 à 10 uur per week. Ik wilde zelf in een supermarkt kunnen vragen waar de pindakaas staat én ik wilde studeren. Als mijn vrouw ’s avonds belde, dan was ik nog steeds bezig met het lezen met de loep.’ Zijn vrouw stimuleerde Tipan ook om te leren lezen met spraaksoftware. ‘Braille lezen of lezen met een loep zodat de tekst 25x vergroot wordt, kost veel tijd en energie. Als je een baan wilt, dan is dat gewoon niet werkbaar.’

Aangepast leesexamen

Ten tijde van het revalidatietraject van Tipan (2013) waren aanpassingen voor het leesexamen nog beperkt. Je kon het Staatsexamen Nt2 Lezen doen met behulp van braille of op papier met grote letters. Als dat niet lukte, dan kon hij voor het onderdeel Lezen een vrijstelling krijgen voor zijn inburgeringsplicht en toelating voor een studie. Dat wilde hij niet: ‘Ik heb samen met mijn vrouw een brief geschreven naar het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Mijn manier van lezen is via spraak, maar ik kon op die manier geen examen doen. Het zou dan een luisterexamen worden, dat was de reden waarom het in eerste instantie niet mogelijk was. Maar luisteren is echt anders dan teksten lezen via spraak. Uiteindelijk is het gelukt om met mijn manier van lezen het examen te maken. Zonder de steun van mijn vrouw had ik dit niet kunnen doen. Nu is het voor alle onderdelen van de Staatsexamens Nt2 mogelijk om een aangepast examen te maken.’

Blijf omdenken

Door om te denken en aan te tonen op welke manier hij het Staatsexamen Nt2 kan maken, heeft Tipan zijn doel behaald: een Diploma Staatsexamens Nt2. Inmiddels werkt hij als klantexpert bij KPN. Monica: ‘Wat je nog veel ziet gebeuren, is dat anderstaligen met een visuele beperking vrij snel een medische vrijstelling krijgen voor inburgeringsonderdelen. Als dat nodig is, dan is het fijn dat dit kan, maar probeer vooral te denken hoe deze mensen kunnen leren omgaan met hun beperking, zodat zij ook mee kunnen doen in de samenleving. Een diploma zoals het Staatsexamen Nt2 biedt anderstaligen de kans op een startkwalificatie. Zo kunnen ook zij hun eigen leven leiden en erop uit.’ Inmiddels kan voor bijna iedere beperking een aangepast Staatsexamen Nt2 worden geboden.

Mogelijkheden in beeld krijgen

Monica: ‘Er zijn veel mogelijkheden voor anderstaligen met een visuele beperking, maar deze informatie zou breder verspreid moeten worden. Het is op dit moment nog te veel afhankelijk van de bereidheid van klantmanagers of vrijwilligers om verder te zoeken. Bel gerust met het expertisepunt, daar zijn we voor!’ Je hebt begeleiding nodig, maar volgens Tipan kun je ook zelf veel doen: ‘Ga naar een club of vereniging en ervaar hoe andere blinden en slechtzienden functioneren met en zonder hulpmiddelen. Zelf ben ik lid geworden van de hardloopclub Running Blind. Ik ben daar met veel mensen in contact gekomen én heb er mijn vrouw ontmoet. Gewoon doen, ga de taal leren, maak contact en haal het Diploma Staatsexamens Nt2. Daarmee kom je verder en kun je met een beperking, maar zonder begrenzing meedoen in de maatschappij.’


Wilt u meer informatie of advies over mogelijkheden voor taaltraining en staatsexamenvoorbereiding met een visuele beperking? Neem dan contact op met de Expertisegroep Anderstaligen. Dat kan via monicakostverloren@visio.org. Meer informatie over de dienstverlening van Koninklijke Visio vindt u op www.visio.org.